Get Adobe Flash player
ZYGMUNT LUBICZ - ZALESKI

Zygmunt Wacław Michał Zaleski, herbu Lubicz, urodził się 29 września 1882 roku w Klonowcu-Koraczu na Mazowszu w rodzinie ziemiańskiej. Był historykiem literatury, krytykiem, poetą, publicystą i pisarzem, tłumaczem, dyplomatą, Profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, doktorem honoris causa uniwersytetów w Montpellier i Lille. Działał w Polsce i we Francji. Ożeniony z Marią Zdziarską mieli czworo dzieci – Andrzeja, Kazimierza, Romana i Monikę.

Wykazywał wielkie zainteresowanie literaturą, jego pasją była muzyka, grał na fortepianie. Za namową ojca, choć niechętnie, podjął studia w Instytucie Politechnicznym w Warszawie, które przerwał zapisując się do Warszawskiej Szkoły Sztuk Pięknych. Podczas studiów, był aktywny we władzach Warszawskiego Zet’u (Związku Młodzieży Polskiej) działał w Komisji Gimnazjalnej i w Związku Unarodowienia Szkół. Walkę o polską szkołę i język uważał za podstawę zachowania narodowej tożsamości.

Za udział w niepodległościowej konspiracji został aresztowany przez władze carskie i osadzony w X pawilonie warszawskiej Cytadeli.

Po uwolnieniu z Cytadeli wyjechał w 1905 roku wraz z przyjacielem Janem Purwinem na studia do Berlina, Monachium i Paryża, gdzie rozpoczął studia filozoficzne. Do Polski powrócił trzy lata później i podjął pracę jako wykładowca historii literatury polskiej w warszawskich szkołach. Zagrożony kolejnym aresztowaniem przez władze carskie Zaleski w 1910 roku ponownie opuszcza kraj i wyjeżdża do Monachium, aby po krótkim pobycie w stolicy Bawarii wyjechać w grudniu tego roku do Paryża, gdzie podjął studia w École des Hautes Études Sociales. Ukończył je pracą dyplomową „La lutte pour l’école polonaise” .

Wkrótce - w latach 1914–1916 - został wykładowcą języka polskiego w École des Hautes Études Sociales w Paryżu, następnie w latach 1916–1922 wykładał język polski w École des Langues Orientales et Vivantes, oraz w L'Institut d'Études Slaves na Sorbonie. W latach 1918-1919 pisał do "Armii Polskiej we Francji". 

Najważniejszą pracą opublikowaną przed Pierwszą Wojną, było „Dzieło i twórca”, gromadzącą szkice literackie, recenzje i rozważania teoretyczne. W 1916 roku wybrany został w Paryżu na prezesa Towarzystwa Artystów Polskich. W okresie poprzedzającym odzyskanie przez Polskę niepodległości, Zygmunt Zaleski aktywnie włączył się w Paryżu w polityczne działania służące polskiej sprawie. Poznał Ignacego Paderewskiego, Romana Dmowskiego, przystąpił w 1917 roku do Komitetu Narodowego Polskiego, kierował pracami Biura Prasowego Delegacji Polskiej na Konferencję Pokojową w Wersalu, zaangażował się także w działalność Komisji Opieki Materialnej Urzędu Polskiego do Spraw Cywilnych we Francji oraz wspomagał organizowanie Armii Polskiej we Francji. Brał udział w egzaminach maturalnych polskich żołnierzy. Jednocześnie uważał, że w zabiegach o silną pozycję Polski w Europie bardzo ważną rolę odegra zakorzenienie w świadomości Francuzów znaczenia i ważności kraju poprzez naukę języka i kultury polskiej we Francji. Celowi temu poświęcił większość swojego aktywnego życia w Paryżu.

W 1924 roku został oficjalnym delegatem Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. 

To wymagające i obszerne pole działalności w Paryżu i wielka aktywność Zaleskiego sprawiły, że już wkrótce stał się we Francji „człowiekiem-instytucją”. Zaleski doprowadził do uruchomienia całej sieci 10 lektoratów przy Uniwersytecie, skutecznie propagujących polski język i kulturę. Jednocześnie nie zaniedbywał swojej twórczości literackiej i publicystycznej poświęconej historii literatury i politycznym rozważaniom na aktualne, ważne dla przyszłości Polski tematy.

W okresie międzywojennym, był członkiem Komitetu Lokalnego Biblioteki Polskiej w Paryżu, gdzie współpracował z Panią Marią Curie-Skłodowską, wiceprezesem tego Komitetu. Był też wespół-dyrektorem Centrum Cywilizacji Polskiej działającej przy Bibliotece Polskiej w Paryżu i Redaktorem naczelnym publikacji warszawskiej „Życie Sztuk” oraz Profesorem Literatury na Uniwersytecie Warszawskim.

Z Paryża nadsyłał do kraju liczne korespondencje drukowane w „Przeglądzie Narodowym”, „Gazecie Warszawskiej” czy w „Głosie Warszawskim”. W latach 1921- 1939 regularnie pisywał też do „Kuriera Warszawskiego” jak i do francuskiego „Mercure de France”.

Francja uznała zasługi Profesora Zaleskiego na polu współpracy kulturalnej i naukowej z Polską, nadając mu Order Rycerski – Légion d’Honneur, a parę lat później Order Oficerski tej odznaki z osobistym udziałem pana Raymond’a Poincaré, byłego prezydenta Francji.

Wybuch II wojny zastał go w Warszawie, z której zimą 1940 roku, na wezwanie Rządu Polskiego we Francji wraz z najstarszym synem Andrzejem przedostał się pieszo przez Słowację na Węgry a potem do Francji. 

Po klęsce Francuskiej w czerwcu 1940 roku Zaleski został wybrany na Prezesa Polskiego Czerwonego Krzyża we Francji, który pod naciskiem władz francuskich przybrał nazwę Groupement d’Aide aux Polonais (GAP) – Towarzystwo Pomocy Polakom we Francji (TOPF). W zarządzie organizacji znajdowało się trzech byłych polskich ministrów – współpracowała ona ściśle z Polskim Ruchem Oporu we Francji. Można tu przytoczyć co napisał sam Zygmunt Lubicz-Zaleski w 1961 roku i co zostało opublikowane w maju 1968 w „Orle Białym” : „ Pamiętam nawet dobrze ówczesną dyskusję pomiędzy zwolennikami bezwzględnego odgrodzenia dwóch działalności : jawnej w PCK i konspiracyjnej w organizacjach tajnych. Osobiście byłem zwolennikiem podziału ról, ale zarazem wyraźnego na wewnątrz współdziałania przy zasadniczym zachowaniu supremacji celów bojowych ogólnonarodowych w stosunku do zadań społecznych PCK. Wyrazem dobitnym – choć może niezupełnie szczęśliwym – tego podporządkowania akcji społecznej PCK zadaniom konspiracyjnym było powierzenie prezesowi ówczesnego PCK roli łącznika : przekazywanie pieniędzy i korespondencji z placówki naszej w Lizbonie (płk Jan Kowalewski) do placówek w Grenoble. Ta kumulacja czynności trwała do dnia mego aresztowania, tj. do 18 marca 1943 roku.”

Zorganizował również i został dyrektorem Liceum im. Cypriana Norwida w Villard-de-Lans, jedynego polskiego liceum działającego legalnie w okupowanej Europie. Jego zaangażowanie w ruch oporu doprowadziło 19 marca 1943 roku do zaaresztowania przez okupantów. Po bolesnym śledztwie prowadzonym przez paryskie Gestapo wywieziony został do obozu koncentracyjnego Buchenwald, gdzie przebywał do chwili wyzwolenia w kwietniu 1945 roku. 

Maj 1945 – Zaleski wraca do pustego mieszkania na rue Boissière w Paryżu. Wycieńczony fizycznie dwuletnim i ciężkim obozem, dzięki sile moralnej, rozwija jednak działalność społeczną i patriotyczną:

  • opiekował się młodzieżą polską na emigracji politycznej,
  • cieszył się wielkim zaufaniem władz francuskich, jego podpis na zdanym egzaminie licealnym wystarczył, otwierając drogę na studia uniwersyteckie,
  • opiekował się liceami polskimi dla emigrantów politycznych w La Courtine, później w Les Ageux. 

Był współzałożycielem Polskiego Stowarzyszenia byłych deportowanych i więźniów politycznych we Francji, do śmierci był Prezesem tego stowarzyszenia, które weszło w skład Międzynarodowej Federacji Byłych Deportowanych Ruchu Oporu FILDIR, której Profesor Zaleski został wiceprezesem. Dzięki jego staraniom Polscy Deportowani – Emigranci Polityczni otrzymywali odszkodowania niemieckie. 

Emigranci polityczni znajdowali się w trudnych warunkach materialnych, byli ignorowani przez rząd polski i francuski. Oba rządy administrowały odszkodowaniami niemieckimi.

Mimo bardzo trudnych warunków materialnych Zaleski odmawia jakichkolwiek kontaktów z rządem komunistycznym w Polsce, narzuconym przez Sowietów. Wraz z Franciszkiem Pułaskim, reaktywuje w 1946 roku stuletnie Towarzystwo Historyczno- Literackie, które zarządza Biblioteką Polską w Paryżu, która w ten sposób staje się ośrodkiem kultury i myśli wolnej od wpływów Komunistów. Zaleski jest do końca swojego życia sekretarzem generalnym Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu. 

Pod wpływem buchenwaldzkich przeżyć Zaleski silnie angażuje się w projekt wspólnej, europejskiej przyszłości, dostrzega konieczność pojednania i pogodzenia, odrzuca w publicystyce i licznych wystąpieniach przed francuskim audytorium motywy zemsty i poniżenia pokonanego wroga. Niezależnie od politycznej i społecznej aktywności nadal pracuje nad upowszechnieniem języka i kultury polskiej, nad własną karierą naukową i literacką, wzbogaca swój rosnący pisarski dorobek, zostaje członkiem korespondentem Academie des Sciences Morales et Politiques. 

Był człowiekiem w pełni renesansowym – wielostronnym, utalentowanym, otwartym, a jednocześnie aktywnym, człowiekiem dzieła, czynu. Opublikował setki artykułów, rozważań, rozpraw, poświęconych kulturze polskiej, francuskiej i europejskiej, przetłumaczył dziesiątki dzieł francuskich twórców, wygłosił liczne wykłady i prelekcje, jego dorobek literacki obejmuje również bogatą lirykę.

Francja uhonorowała Zaleskiego – jego bohaterską postawę w ruchu oporu, nieugiętość podczas okrutnych przesłuchiwań przez Gestapo oraz długi pobyt w obozie w Buchenwaldzie, nadając mu najwyższej rangi odznaczenia:

  • Komandorię Legii Honorowej nadaną mu przez Prezydenta Réné Coty 5 grudnia 1957
  • Komandorię z gwiazdą (Grand Officier) nadaną mu przez Prezydenta Charles’a de Gaulle 31 lipca 1959

Część swojego życia pełnego poświęcenia, pracy twórczej, organizacyjnej, naukowej, dydaktycznej i wojennych doświadczeń spisał w Dzienniku nieciągłym (1904-1925), oraz Pamiętniku od Grotowic do Buchenwaldu (1939-1945), które zostały wydane w 1998 roku. 

Zmarł 15 grudnia 1967 roku w Paryżu.

  • Z dala od orkiestry [10].jpeg
  • Z dala od orkiestry [11].jpeg
  • Z dala od orkiestry [12].jpeg
  • Z dala od orkiestry [13].jpeg
  • Z dala od orkiestry [16].jpeg
  • Z dala od orkiestry [18].jpeg
  • Z dala od orkiestry [20].jpeg
  • Z_dala_od_orkiestry_FOTO[2].jpeg
  • Z_dala_od_orkiestry_FOTO[3].jpeg
  • Z_dala_od_orkiestry_FOTO[4].jpeg
  • Z_dala_od_orkiestry_FOTO[5].jpeg
  • Z_dala_od_orkiestry_FOTO[6].jpeg
  • Z_dala_od_orkiestry_FOTO[7].jpeg
  • Z_dala_od_orkiestry_FOTO[8].jpeg
  • Z_dala_od_orkiestry_FOTO[9].jpeg
  • Z_dala_od_orkiestry_FOTO[10].jpeg
  • Z_dala_od_orkiestry_FOTO[11].jpeg
  • Z_dala_od_orkiestry_FOTO[12].jpeg
  • Z_dala_od_orkiestry_FOTO[13].jpeg
  • Z_dala_od_orkiestry_FOTO[14].jpeg